Beton kesme hangi durumlarda tercih edilir?
Karot delme dairesel ve görece küçük geçişler için uygundur. Daha büyük ve köşeli açıklıklar, bir elemanın kısmen kaldırılması veya kalın bir betonun parçalara ayrılması gerektiğinde ise kesme yöntemleri devreye girer. Betonarme perdede yeni bir geçiş, döşemede merdiven veya asansör boşluğu, balkon ya da parapetin sökülmesi, eski bir makine kaidesinin kaldırılması ve havuz tadilatları tipik örneklerdir.
Kesmenin kırıma göre temel avantajı, müdahalenin yalnızca çizilen hat üzerinde kalmasıdır. Darbeli kırıcılar titreşimi elemanın geri kalanına iletir; bu da kalan betonda kılcal çatlaklara, paspayı kopmalarına ve donatı ile beton arasındaki aderansın zayıflamasına yol açabilir. Elmas bıçakla yapılan kesimde ise yüzey düzgün kalır, açıklık istenen ölçüde çıkar ve çoğu durumda tamir ihtiyacı azalır. Bodrum'da sık karşılaşılan kullanımdaki villa ve otel tadilatlarında daha düşük toz ve titreşim, işin planlanabilirliği açısından da önemlidir.
Kesme yöntemleri
Ray sistemli duvar kesme
Duvara veya döşemeye dübellerle sabitlenen bir raya elmas bıçaklı testere kafası monte edilir. Testere ray üzerinde ilerlerken kesim birkaç geçişte kademeli olarak derinleştirilir. Bu yöntem düşey, yatay ve açılı kesimlere uygundur; perde duvarlarda kapı ve pencere açıklıkları, döşemelerde boşluk açma ve kalın elemanların bölünmesinde yaygın olarak kullanılır. Ulaşılabilecek derinlik bıçak çapına bağlıdır; bıçağın tek taraftan erişemediği kalınlıklarda eleman iki taraftan kesilir.
Döşeme ve zemin kesme
Yürütmeli zemin kesme makineleri, yatay yüzeylerde uzun ve düz hatlar için kullanılır. Otopark ve depo zeminleri, rampalar, saha betonları ve döşemelerde kanal ya da boşluk açmak için tercih edilir. Kesim derinliği ayarlanabildiği için yalnızca şap veya kaplama tabakası da kesilebilir, döşemenin tamamı da. Kesimden önce döşeme içinde veya altında kalan elektrik boruları, yerden ısıtma hatları ve gider borularının kontrol edilmesi gerekir.
Tel kesme
Elmas boncuklu çelik tel, kesilecek elemanın etrafından veya önceden açılan karot deliklerinden geçirilir ve makaralar üzerinden gerilerek döndürülür. Bıçak çapı sınırı olmadığı için çok kalın temeller, masif perde ve kolonlar, düzensiz kesitler ve ulaşılması zor elemanlar bu yöntemle kesilebilir. Kesim yüzeyi düzgündür ve titreşim düşüktür; ancak tel hattının çevresinde mutlaka güvenlik bölgesi oluşturulur.
El tipi kesme
Elektrikli, hidrolik veya benzinli el tipi kesme makineleri küçük açıklıklar, köşe tamamlamaları ve büyük makinelerin sığmadığı dar alanlar için kullanılır. Kesim derinliği sınırlı olduğundan genellikle diğer yöntemleri tamamlayıcı olarak veya ince elemanlarda tercih edilir.
Blok halinde kesme ve taşıma planı
Kesme işlerinde açıklığın kendisi kadar, çıkan parçaların nasıl alınacağı da önemlidir. Betonarmenin birim ağırlığı yaklaşık 2,5 ton/m³ kabul edilir. Örneğin 25 cm kalınlığındaki bir döşemeden kesilen 1 m × 1 m boyutundaki bir parça yaklaşık 625 kg gelir. Bu nedenle parçalar; kullanılacak kaldırma ekipmanına, döşemenin taşıyabileceği yüke, kapı ve koridor genişliklerine, asansör veya merdiven kullanım imkânına göre boyutlandırılır. Döşemeden kesilen parçalar kesim tamamlanmadan önce alttan dikmelerle desteklenir veya üstten askıya alınır; böylece parça kontrolsüz düşmez ve bıçak sıkışmaz. Kaldırma için parçalarda karot deliği açılarak bağlantı noktası oluşturulabilir.
Köşe detayları ve taşma kesimleri
Dairesel bıçak köşeye tam ulaşamadığından, köşeyi bitirmek için kesimi biraz uzatmak gerekir; buna taşma kesimi denir. Taşıyıcı elemanlarda istenmeyen bu taşmaları önlemek için köşelere önceden karot delinir ya da köşeler el tipi kesmeyle tamamlanır. Hangi yolun izleneceği, açıklığın bulunduğu elemana ve mühendisin detayına göre belirlenir. Kesim hattı sahada mühendis çizimine göre işaretlenir; bıçak veya tel kalınlığı kadar bir bant kesim sırasında bulamaç olarak ortadan kalktığından, çizimdeki net açıklık ölçüsünün hattın hangi tarafına göre alınacağı işe başlamadan önce netleştirilir.
Kesim sonrası yüzey ve devam işleri
Elmas bıçakla kesilen yüzeyde donatı uçları beton yüzeyiyle aynı hizada kesilmiş olarak kalır. Açıkta kalan bu uçların korozyona karşı uygun bir koruyucu ve tamir harcıyla kapatılması gerekir. Açıklığa çelik çerçeve, kasa veya yeni bir betonarme eleman bağlanacaksa düzgün kesim yüzeyi montajı kolaylaştırır; yeni betonun mevcut elemana bağlanması gerekiyorsa filiz ekimi ve kimyasal ankraj aynı planın parçası olarak ele alınabilir.
Güvenlik ve statik değerlendirme
Kolon, kiriş, perde veya döşeme gibi taşıyıcı elemanlarda yapılacak kesimler yapı davranışını doğrudan etkiler. Bu tür işler, inşaat mühendisinin hazırladığı veya onayladığı bir proje ve gerekiyorsa geçici destekleme planı olmadan yapılmamalıdır. Taşıyıcı sistemi etkileyen değişiklikler için belediyeden izin alınması, apartmanlarda ise kat maliklerinin onayı gerekebilir. Sahada kesim hattının altında ve önünde çalışma yasağı bölgesi oluşturulur, su ve elektrik güvenliği sağlanır; tel kesmede tel hattının çevresi koruyucu bariyerlerle kapatılır. Kesimde kullanılan su bulamaç halinde toplanır ve yağmur suyu ızgaralarına verilmeden uzaklaştırılır.
Maliyeti ve süreyi etkileyen faktörler
- Toplam kesim uzunluğu ve kesim derinliği
- Seçilen yöntem: ray sistemli, zemin, tel veya el tipi kesme
- Beton sınıfı, agrega sertliği ve donatı yoğunluğu
- Geçici destekleme, askıya alma ve kaldırma ihtiyacı
- Parçaların sahadan çıkarılma yolu, kat seviyesi ve taşıma mesafesi
- Su ve elektrik erişimi, çalışma saatleri ve iç mekân koruması
Kesim öncesi hazırlık
- Açıklığın ölçülerini ve konumunu gösteren çizimi veya mühendis detayını hazırlayın.
- Kesim hattı üzerindeki seramik, alçıpan ve dolap gibi kaplama ve donatıları mümkünse önceden kaldırın.
- Elemanın iki tarafına da erişim sağlanıp sağlanamayacağını kontrol edin.
- Kesilen parçaların çıkarılacağı güzergâhı ve varsa yük asansörü ya da vinç imkânını belirleyin.
- Kesim hattı içinde kalan elektrik ve su tesisatının devre dışı bırakılmasını sağlayın.