Kontrollü kırma nedir, klasik yıkımdan farkı ne?
Klasik yıkımda amaç, bir yapıyı ya da bölümü olabildiğince çabuk ortadan kaldırmaktır; çevreye iletilen titreşim ve çatlak riski çoğu zaman ikinci plandadır. Kontrollü kırmada ise yalnızca belirlenen bölüm kaldırılır, kalan yapı korunur. Bu yaklaşım; tadilat sırasında bir döşeme parçasının, merdivenin, balkon veya parapetin, eski bir makine kaidesinin ya da hatalı dökülmüş bir betonun kaldırılması gibi işlerde gereklidir. İş bittiğinde kullanılmaya devam edecek olan elemanın taşıyıcılığı, donatısı, sıvası ve kaplamaları korunmalıdır.
Kesim ve kırımı birlikte kullanmak
Kontrollü kırmanın temel tekniği, kırılacak bölümün sınırlarını önce elmas bıçakla kesmektir. Kesim hattı, kırıcının darbesiyle oluşan titreşimin ve çatlakların kalan yapıya ilerlemesini engelleyen bir sınır görevi görür. Kesimden sonra kırıcı yalnızca bu sınırın içinde çalışır ve kalan elemanın kenarı düz ve sağlam kalır. Kesilen bölüm yeterince küçükse kırıma gerek kalmadan blok halinde de çıkarılabilir; büyük bölümlerde ise kesim ile kırım, işin güvenliğine ve hızına göre dengelenir. Kesim derinliği kalan elemanın paspayı ve donatısı dikkate alınarak ayarlanır; bazı durumlarda yüzeyden yalnızca birkaç santimetre kesilerek düzgün bir kırım sınırı oluşturmak yeterlidir.
Kırım sırasında mevcut donatının korunması gerekiyorsa yöntem buna göre seçilir. Örneğin yeni bir elemana bağlanacak donatılar varsa beton, bu donatılara zarar vermeden, daha küçük kırıcılarla kademeli olarak kaldırılır. Donatıların bükülmesi veya ezilmesi, sonradan yapılacak bağlantının kalitesini doğrudan etkiler.
Katmanlı döşemeler ve havuzlar
İç mekân tadilatlarında çoğu zaman taşıyıcı döşemenin kendisi değil, üzerindeki seramik, şap, ısı yalıtımı ve yerden ısıtma katmanları kaldırılır. Bu durumda kırım derinliği kontrol altında tutulur ve altındaki betonarme döşemeye zarar verilmemesi için daha hafif kırıcılar tercih edilir. Şap içinde kalan tesisat boruları ve kablolar da işe başlamadan tespit edilmelidir.
Villa ve otel havuzlarının yenilenmesinde ise eski kaplama ve betonun kırılması sırasında havuz yapısının su yalıtımına, gömülü nozul ve tesisat bağlantılarına zarar verilmemesi gerekir. Kırım sınırları bu nedenle havuz tesisat projesiyle birlikte belirlenir.
Ekipman seçimi
Elektrikli kırıcılar
El tipi elektrikli kırıcılar; iç mekân tadilatlarında, sınırlı kalınlıktaki döşeme ve şap sökümlerinde, merdiven ve parapet gibi küçük elemanlarda yaygın olarak kullanılır. Taşınması kolaydır ve standart bir elektrik hattıyla çalışabilir; ancak kalın ve yoğun donatılı betonda verimleri düşer.
Hidrolik kırıcılar
Hidrolik güç ünitesiyle çalışan el tipi kırıcılar ve iş makinesine monte kırıcılar, daha kalın elemanlarda ve büyük hacimlerde tercih edilir. Kapalı alanlarda egzoz gazı çıkaran ekipmanların kullanımı, havalandırma koşullarına göre sınırlandırılmalıdır.
Titreşimi daha da azaltan yöntemler
Hassas yapılarda, titreşime duyarlı cihazların bulunduğu ortamların yakınında ya da kalan elemanın çok iyi korunması gereken durumlarda; hidrolik beton ayırıcılar, beton makasları veya karot delikleriyle bölme gibi darbesiz yöntemler değerlendirilebilir. Hangi yöntemin kullanılacağı elemanın boyutuna, erişime ve kalan yapının durumuna göre keşifte belirlenir.
Kullanımdaki binalarda çalışma
İçinde yaşanan bir apartmanda, misafiri olan bir otelde veya çalışan bir iş yerinde kırım yapmak, tekniği kadar planlamayı da gerektirir. Çalışma alanı toz perdeleriyle ayrılır; kırım sırasında yüzey ıslatılarak ve toz emiş cihazlarıyla toz kontrol altında tutulur. Gürültülü işler, bina yönetiminin ve işletmenin belirlediği saatlere göre programlanır. Bodrum gibi turistik bölgelerde yaz sezonunda inşaat faaliyetlerine yerel yönetimlerce kısıtlama getirilebildiğinden, iş takviminin güncel kurallara göre planlanması önerilir.
Kırım başlamadan önce alandaki elektrik, su ve varsa doğalgaz hatlarının devre dışı bırakılması ve kırılacak bölümün içinden geçen gizli tesisatların tespit edilmesi gerekir. Komşu bağımsız bölümlerin duvar ve tavanlarında önceden var olan çatlakların fotoğraflanması, iş sonunda olası anlaşmazlıkların önüne geçer.
Moloz yönetimi
Kırım işlerinde çıkan moloz, çoğu zaman işin kendisi kadar planlama gerektirir. Betonarme moloz ağırdır ve kırıldıktan sonra kabardığı için hacmi yerindeki betondan belirgin biçimde fazladır. Moloz genellikle çuvallara doldurularak merdiven veya uygun bir asansörle taşınır; asansör kullanılacaksa kabin ve kapılar korunmalı, taşıma kapasitesine uyulmalıdır. Konteyner yola veya kaldırıma konulacaksa belediyeden izin gerekebilir. İnşaat ve yıkıntı atıkları, yerel yönetimin belirlediği kurallara uygun olarak izinli döküm alanlarına taşınmalıdır. Moloz taşıma ve dökümünün kapsama dahil olup olmadığı keşifte netleştirilir.
Statik güvenlik ve iş güvenliği
Taşıyıcı sistemin parçası olan kolon, kiriş, perde veya döşemelerde kırım, yalnızca inşaat mühendisinin projesi ve gerekiyorsa geçici destekleme planıyla yapılır. Döşeme kırımında altta çalışma yasağı bölgesi oluşturulur; kırım yukarıdan aşağıya ve destekleri zayıflatmayacak bir sırayla ilerler. Çalışanlar için kulak koruyucu, gözlük, toz maskesi ve eldiven gibi kişisel koruyucu donanım kullanılması, kristal silika içerebilen toza karşı önlem alınması ve uzun süreli el-kol titreşimine karşı çalışma sürelerinin düzenlenmesi gerekir.
Maliyeti ve süreyi etkileyen faktörler
- Kırılacak betonun hacmi, kalınlığı ve donatı yoğunluğu
- Kesim ve kırım oranı; blok halinde çıkarma imkânı
- Kat seviyesi, asansör veya merdiven erişimi ve taşıma mesafesi
- Toz, gürültü ve koruma önlemleri ile çalışma saatleri kısıtları
- Geçici destekleme ihtiyacı ve korunacak donatılar
- Moloz taşıma ve döküm düzeni
Hazırlık önerileri
- Kırılacak bölümün sınırlarını gösteren çizim veya fotoğrafları paylaşın.
- Alan içindeki tesisatların kapatılmasını ve gerekiyorsa sökülmesini sağlayın.
- Bina yönetimini ve komşuları çalışma takvimi hakkında bilgilendirin.
- Molozun geçici olarak biriktirileceği ve yükleneceği noktayı belirleyin.
- Korunması gereken kaplama, doğrama ve eşyaları önceden kaldırın ya da işaretleyin.